Ik kan het niet! Ik heb geen zin! Ik heb geen tijd! Geloof je het zelf?

Ja! Je gelooft het zeker. Maar klopt het ook?

Het idee dat je in het echte hooggebergte mountainbiketochten kunt maken, zonder dat je continu obstakels ervaart, dat idee… dat lijkt me dus echt geweldig!

Helaas ben ik geen held dus ging ik op mountainbikevakantie om beter te leren afdalen en om meer ervaring en zelfvertrouwen op te doen.

Hoewel het een echte oefenweek was en er goede en ervaren instructeurs mee waren, werd het toch geen succes. Ik blokkeerde regelmatig. Mentaal. En hoewel mijn techniek prima is om redelijk wat afdalingen aan te kunnen, zat het in mijn hoofd niet goed. Ik had last van angst en belemmerende overtuigingen, die er voor zorgden dat ik regelmatig afstapte en niet verder ging. Ik boekte in die week niet de vooruitgang die ik vooraf gehoopt had.

Belemmerende overtuigingen, vrijwel iedereen heeft ze. Ze weerhouden je om te groeien.

In deze blog lees je hoe ze ontstaan en wat je er aan kunt doen.

‘zie je, ik kan het niet’

‘Ik kan het niet’ schreeuwde er door mijn hoofd. Ik kneep in de remmen en zette mijn voet aan de grond. Diepe zucht… Gefrustreerd stapte ik voor de zoveelste keer weer op mijn fiets om een makkelijker pad naar beneden te zoeken. En weer werd mijn gedachte bevestigd: ‘zie je, ik kan het niet’.

‘Ik kan het niet’ is een van de vele belemmerende overtuigingen die er zijn. En niet alleen in het sporten. Ook tijdens onze dagelijkse activiteiten komen ze regelmatig voorbij:

  • Wat zullen ze wel niet denken?
  • Ik hoef het niet te proberen want er komt toch altijd weer iets tussen
  • Het komt door mijn opvoeding, krijg dat er nu nog maar eens uit

O en deze: ik ben moe, ik heb geen zin, ik heb geen tijd.

Het zijn niet alleen de gedachtes. Ze gaan vaak ook gepaard met een bepaald gevoel. Angst, boosheid, frustratie. En laat gevoel of emotie nu de trigger zijn die ons in beweging zet. Of juist niet…

Het oeroude overlevingsmechanisme gooit roet in het eten

Zodra we in een oncomfortabele situatie belanden, iets wat volgens ons brein niet helemaal veilig is, gaat ons overlevingsmechanisme in werking. En vroeger, in de oertijd zeg maar, had dat mechanisme een duidelijke functie. Want toen ging het vaak om leven en dood.

Maar tegenwoordig belanden we zelden nog in dit soort situaties. Levensbedreigende situaties, ze zijn er natuurlijk wel. Maar er zijn ook heel veel situaties waarbij we wel in die overlevingsstand schieten, maar waarbij dat eigenlijk helemaal niet nodig is.

Neem bijvoorbeeld dat mountainbiken. Ja, ik kan vallen. Maar daarom draag ik een helm en kniebeschermers. En als ik dan val, wat is dan het ergste dat er kan gebeuren? Wat pijn, een schrammetje, een blauwe plek. Want zo hoog zijn de snelheden in mijn geval meestal niet.

Maar toch overruled de emotie alles. Met als gevolg dat je in de stress schiet, je verkrampt, je neemt de verkeerde beslissingen. En ja hoor, weer een negatieve ervaring erbij! En dat helpt niet.

Ons voorspellende brein maakt ook wel eens een foutje…

Onder andere op basis van onze (negatieve) ervaringen wordt in ons brein voor elke situatie een beeld gevormd. Je zou het ook een patroon kunnen noemen. In dat beeld of patroon zitten allerlei signalen en prikkels opgeslagen. Met daaraan gekoppeld ook een reactie of een oordeel.

Zodra je in een vergelijkbare situatie komt zal je brein op basis van dat patroon een voorspelling doen. Handig, omdat we dan snel kunnen reageren en handelen en niet eerst alles nog moeten gaan analyseren. Daar is meestal namelijk helemaal geen tijd voor. Maar die voorspelling is dus niet altijd juist. En dat is dan weer niet zo handig…

Patronen liggen niet vast

En omdat we het patroon gewoon aflopen, missen we soms de extra informatie die ons oordeel zou kunnen veranderen. En misschien wel in positieve zin! Die patronen liggen namelijk niet voor eeuwig vast. Als het brein een verkeerde voorspelling heeft gedaan, kan het patroon worden bijgesteld met de nieuwe ervaring.

Door meer positieve ervaringen op te doen kun je het patroon met een negatief beeld omvormen tot een patroon met een positief beeld.

Een reactie of belemmerende overtuiging waarbij je op voorhand al denkt dat je het niet kunt en waar angst mee gepaard gaat helpt je dus niet. Het is een niet functionele angst, waar je vooral last van hebt omdat het je niet dichter bij je doelen brengt. Je zet geen stappen en komt dus niet echt verder.

Wil je vooruitgang boeken dan moet je dus wel de confrontatie aan gaan. Je moet uit je comfortzone en door die emotie heen.

Veranderen van belemmerende overtuigingen

Het kan helpen om die situatie eens te ontleden. En onderscheid te maken tussen wat er feitelijk gebeurt en welk deel jouw eigen interpretatie of oordeel is. Die helling is namelijk voor iedereen hetzelfde, maar hoe iemand die helling ziet of er over oordeelt, dat is voor iedereen anders. En wanneer je je dat bewust bent en die belemmerende overtuiging scherp hebt, dan is het ook mogelijk om er wat aan te doen en hem om te buigen naar een gunstige of helpende gedachte. Dus eerst gewoon een beetje logisch nadenken, zonder enige emotie 😉.

Hoe ga je bij het ombuigen van die gedachte te werk?

Stap 1. Kijk eens puur naar de situatie

Observeer de situatie. Zonder te oordelen. Waar gaat het nu feitelijk over? Probeer objectief te zijn!

Stap 2. Welke gedachte of overtuiging komt er bij je op in deze situatie? En welk gevoel heb je daarbij?

In mijn geval: Ik kan het niet. Ik voel angst. Ik ben bang om te vallen.

Stap 3. Ga nu de discussie met jezelf aan

Stel jezelf een aantal vragen:

  • Klopt je gedachte met de werkelijkheid?
  • Wat levert deze gedachte en het gevoel je op?
  • Zijn je gedachten terecht? Het kan helpen om je af te vragen: is dit een situatie waarvan ik in paniek moet raken? Waarschijnlijk niet.
  • Wat is het ergste dat er kan gebeuren?

Je toetst hiermee als het ware je gedachten met de feiten. Door deze discussie met jezelf kun je jezelf er van overtuigen dat in dit geval de angst niet nuttig of nodig is. Probeer het ook echt te voelen! Alleen begrijpen is niet genoeg.

Stap 4. Bepaal nu een overtuiging die je wel gaat helpen

  • Ga op zoek naar een tegenovergestelde overtuiging.
  • Zoek vervolgens naar bewijzen die horen bij die helpende overtuiging.
  • Richt je op die dingen waar je controle over hebt.

Vervang de beperkende gedachte van stap 2 door de helpende gedachte van stap 4. En ga er mee oefenen. Herhalen. Herhalen. Zodat je steeds meer positieve ervaringen opdoet en je het patroon langzaam kunt aanpassen.

Zie een obstakel als een kans. Zie een fout als een leermoment. Om te groeien.

Vervolgens is het een kwestie van doen. Lekker makkelijk ja…

Neem een beslissing

En bereid je voor. Bedenk vooraf wat je gaat doen op het moment dat het zover is. Dan hoef je er op het moment zelf niet meer over na te denken. In mijn geval zou dat kunnen zijn dat ik me tijdens die afdaling coach: ‘je kan dit, houd je voeten op de pedalen!’ En DOE dat dan ook.

Visualiseer

Beeld je concreet in wat je wil, hoe dat er uit ziet. Daardoor wordt het makkelijker om het in de praktijk toe te passen. Herhaal dit meerdere keren. Zorg dat je heel scherp hebt wat je wel wil en hoe dat er uit ziet.

Focus

Ben je moe of gestrest? Dan wordt het al een heel stuk lastiger om je te focussen en bij de les te blijven en het patroon te veranderen. De kans dat je opnieuw op die helling valt, wordt alleen maar groter. Zorg dus dat je uitgerust bent en niet te veel ander gedoe aan je hoofd hebt.

Vier je successen!

Je gaat je comfortzone uit en dat kan terecht nog steeds spanning geven. Kijk of je in kleine stapjes op kunt bouwen. Zodat je steeds successen boekt. Want ook deze kleinere maar positieve ervaringen zijn nodig om het patroon in je brein in de juiste richting te veranderen. Het zijn nieuwe bewijzen om tegen jezelf te kunnen zeggen: ‘zie je nou, ik kan het wel!’

En bedenk je vooral ook wat het je gaat opleveren als je wel door die moeilijke momenten heen gaat. Het zorgt er voor dat je groeit en dat je dichter bij je doelen komt. En geniet van je tussentijdse overwinningen, ze geven je enorm veel energie waardoor de weg richting je doel ook gewoon een heel stuk leuker wordt!

Een situatie verander je niet. De manier waarop je hem beoordeelt en er op reageert wel.

Wat ga jij ombuigen?

Merk jij dat je op sommige punten maar niet verder komt? Dat je wel wil, maar dat je zaken uitstelt. Want je kunt het toch niet, je hebt geen zin of je hebt geen tijd. Geloof je het nog steeds?

Welke belemmerende overtuigingen ga jij tackelen?